Artaud

De Cine y Filosofía

Aínda que soamente chegou a filmar un filme dos varios guións que escribiu, a súa concepción do cinema, as súas reflexións e propostas son claves para moitos no cinema contemporáneo, e ocupan un lugar destacado neste taller que aquí desenvolvemos. En lugar de relacionar o cinema co Todo do pensamento á maneira do cinema clásico e de cineastas como Eisenstein por exemplo, relaciona o cinema coa imposibilidade do pensamento e o seu baleiro (moi cercano neste senso ao cinema cerebro de Kubrick por exemplo). Recordamos cómo Eisestein insistía na relación do filme co todo do pensamento a través da montaxe; pois ben con Artaud acontece o contrario. O cinema nos esixe, nos captura, nos impón un correlato de pensamento, en vez de liberarnos cara un concepto novo e positivo, nos enfronta, obrigatoriamente, coa nosa mecánica de pensar. Entón, os bos filmes serán aqueles que nesta esixencia sexan capaces de sinalar, de abrir unha fisura cara a nada que é o pensamento, cara a impotencia que é o pensar, cara a súa incapacidade. Capacidade do cinema: amosar a unha incapcidade; a do pensar con respecto ao todo. O todo é o non-pensado (Heidegger) polo que hai unha relación fundamental entre o pensar de maneira estricta e a carencia, unha certa negatividade, unha polaridade que é a conciencia. O importante é situarnos nese nivel, nesa capa, nesa superficie do in-efectuábel, no punto no que por moito que fagamos estamos in-capacitados para subsumir por completo o acontecemento. Entón o acontecemento acontece, paradoxicamente, no seu esplendor. Cando nos situamos im-potentemente con respecto a el abrímonos completamente ao mesmo, e poderemos facer ao respecto todo o que está no noso poder: contra-efectualo, ao nivel do sentido, mais non efectualo.

Artaud se pode achegar ás posicións do expresionismo na medida en que apela a unha captura do pensamento, a un roubo, un desdobramento da personalidade, unha alucinación, momia, hipnosis, esquizofrenia... sen embargo para Artaud esta imposibilidade é a propia fisura que cómpre atravesar, que nos deixa ante a inmensidade mesma do deserto e do baleiro que é en si o pensar, toda es im-potencia. Mentres que no expresionismo se tende a unha resolución sintética dos contrarios que non nos permite pasar a un outro lado da contradicción, non nos permite atravesar a impotencia como tal a un novo territorio. O mesmo lle pasa a Artaud con respecto ao surrealismo: por unha banda está moi vencellado a este, mais o surrealismo acredita o soño como productor positivo de pensamentos, mentres que para Artaud o interesante atópase precisamente ao outro lado do muro que forma a súa mecánica.

Rompendo a reacción sensorio-motor da imaxe-movemento é como podemos abrir fisuras na mecánica do pensamento. Por iso o cinema clásico non vale, non desenvolve estas virtudes do cinema como novo arte ou ferramenta. Cómpre crear situacións que transgredan a loxica mundana, as asociacións causa-efecto, mais en vez de cara un onirismo que suxiriría o surrealismo, cara o desconcerto mesmo do pensar, cara a súa contradicción e desconcerto, ao punto da súa impotencia. De aí se desprenderán as imaxes-tempo explicadas neste taller: as situacións ópticas e sonoras puras (opsignos e sonsignos) que abren un instante de incertidume e crise do pensamento ante si mesmo.

  • Artaud e seu duplo montaxe inspirada nas propostas de Artaud e sobre Artaud. Vemos cómo se rompe varias e repetidas veces os encadeamentos sensoriomotores por outros fastásticos e extraordinarios, mais sen embargo é interesante ver tamén cómo non nos levan a un "simple" onirismo. Hai pola contra un desconcerto que que queda fóra, que non se resolve, que enche toda a maxia das relacións. Tamén hai sobre todo ao final un cinema do corpo; enfermo e desposuido, post-cerimonial.
  • entrevista sobre cinema. Guións e selección de ensaios sobre cinema publicados en: Antonin Artaud / El cine. Trad. de Antonio Eceiza. Madrid, Alianza, 1982 (2º edic.).

"Trátase efectivamente, como di Artaud, de "unir o cinema coa realidade íntima do cerebro" mais esta realidade íntima non é o Todo, é pola contra unha fisura, unha fendidura. Mentres cre no cinema Artaud lle acredita non o poder dfe facer pensar o todo senón, pola contra, unha forza disociadora que introduciría unha figura de nada, un burato nas aparencias" [...]

"Diriase que Artaud dá a volta ao argumento de Eisestein: se é verdade que o pensamento depende dun choque que o fai nacer (o nervio, a médula), o pensamento non pode pensar máis que unha soa cousa, "o feito de que non pensamos aínda", a impotencia para pensar o todo como para pensarse a si mesmo, pensamento sempre petrificado, dislocado, derrubado" Deleuze, Estudos sobre cinema (p.224), A imaxe-tempo.

"Se Artaud é un precursor, dende un punto de vista especificamente cinematografico, é porque invoca verdadeiras situacións psíquicas entre as cales o pensamento apresado procura unha sutil saída", "situacións puramente visuais e cun drama que derivaría dun golpe producido para os ollos, tomado, se nolo atrevemos a dicir, na substancia mesma da mirada"" [...] "O pensamento sofre unha petrificación que é como a súa impotencia para funcionar, para ser, a súa desposesión de si mesmo e do mundo" Deleuze, Estudos sobre cinema (p.227), A imaxe-tempo.